อีสปอร์ตไทยโตไว แต่โครงสร้างยังไม่โตตาม ถอดบทเรียนจาก ‘ยุคทองที่ยังไปไม่ถึง’ สู่ปีที่ต้อง ‘หยุดเพื่อหายใจ’

10 ปีที่ผ่านมา วงการอีสปอร์ตไทยถือเป็นหนึ่งวงการที่เติบโตอย่างรวดเร็วจากจำนวนนักกีฬาไทยที่ได้ไปแข่งบนเวทีระดับโลกมากขึ้น เช่นเดียวกับผู้ติดตามที่ขยายฐานได้กว้างมากขึ้นจากการมาถึงของแพลตฟอร์มโซเชียลมีต่าง ๆ เรียกได้ว่าทุกสายตาจับจ้องมายังอีสปอร์ตไทย

แต่แล้วในปี 2567 ที่ผ่านมา กลับเกิดปรากฏการณ์ที่คนในวงการอีสปอร์ตเรียกกันว่า “เซตซีโร่”  (set zero) ที่นักกีฬา ทีมอีสปอร์ต ต้องปรับลดค่าตัว และค่าใช้จ่ายเพื่ออยู่รอดไล่ล่าความฝันต่อไป เป็น “ยุคทองที่ไปไม่ถึง” ของวงการอีสปอร์ตไทย

เกิดอะไรขึ้นกันแน่กับวงการที่ถูกวาดฝันว่าจะสามารถสร้างชื่อเสียงและรายได้ให้กับประเทศไทยในระดับสากลได้ เพื่อทำความเข้าใจกับสถานการณ์วงการอีสปอร์ตในปี 2568 วันนี้ SUM UP มีโอกาสได้มาพูดคุยกับ ‘Voo’ ชยุตม์ ฉางทองคำ ผู้คร่ำหวอดในวงการอีสปอร์ตไทยมายาวนานกว่า 30 ปี ทั้งในบทบาทนักแข่ง นักพากษ์ ผู้จัดทัวร์นาเมนต์อีสปอร์ต และอื่น ๆ อีกมากมาย

Voo ฉายภาพให้กับพวกเราได้เห็นว่า 10 ปีที่ผ่านมา วงการอีสปอร์ตไทยขาดการ “วางรากฐานอย่างเป็นระบบ” ไม่มีแบบแผนรองรับความสำเร็จที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว จนพลาดโอกาสที่จะพัฒนาให้อีสปอร์ตกลายเป็นอุตสาหกรรมที่สามารถ “สร้างรายได้” อย่างยั่งยืนในที่สุด 

นักกีฬาไทยไปถึงระดับโลก แต่โครงสร้างอีสปอร์ตในประเทศยังไม่พร้อม

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา นักกีฬาอีสปอร์ตไทยเป็นจำนวนไม่น้อยที่สามารถก้าวไปสู่เวทีการแข่งขันระดับโลกได้สำเร็จ เราได้เห็นชื่อของผู้เล่นไทยปรากฏอยู่ในอันดับต้น ๆ ของเกมระดับนานาชาติ การมีนักกีฬาไทยไปแข่งกับยอดฝีมือทั่วโลกคือภาพที่น่าภาคภูมิใจของวงการเกมบ้านเรา

อย่างไรก็ดี Voo ระบุว่าในหลายกรณี นักกีฬาไทยที่ไปแข่งในต่างประเทศล้วนไปในนามส่วนตัว ไม่ใช่ในนามของทีม สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นว่าระบบสนับสนุนภายในประเทศยังไม่มีประสิทธิภาพมาก Voo อธิบายเพิ่มเติมว่า ปัจจุบันระบบของตัวเกมเอง เช่น ระบบแรงก์ (Ranking) และแพลตฟอร์มโซเชียลต่าง ๆ ช่วยให้นักกีฬาไทยสามารถโชว์ฝีมือและเข้าตาแมวมองจากต่างประเทศได้ง่ายขึ้น ต่างจากในอดีตที่โอกาสเช่นนี้แทบเป็นไปไม่ได้

“วันนี้เด็กไทยติด Rank โลกได้ง่ายขึ้นเพราะระบบในเกม แต่ทั้งหมดนี้คือความสามารถล้วน ๆ ของตัวนักกีฬา ไม่ใช่ระบบที่พาเขาไป”

เขาระบุต่อว่า สิ่งที่นักกีฬาไทยเจอเมื่อก้าวไปสู่ระดับนานาชาติ คือ ช่องว่างมหาศาลของ “ความเป็นมืออาชีพ” ระหว่างไทยกับต่างประเทศ ไม่ว่าจะเป็น การฝึกซ้อมตามตารางที่เข้มงวด, การมีโค้ช ทีมวิเคราะห์ การดูแลร่างกาย, การผลิตคอนเทนต์เพื่อเพิ่มมูลค่าให้ทีม, การสื่อสารภาษาต่างประเทศ, วินัยและความเข้าใจในบทบาทของ “นักกีฬาอาชีพ”

หลายคนไม่เคยเผชิญสิ่งเหล่านี้มาก่อน เพราะในไทยไม่มีระบบเตรียมความพร้อม หรือการพัฒนาเยาวชนอย่างจริงจัง แต่หากไม่มีการปูระบบที่ชัดเจนในตอนนี้ Voo เชื่อว่ากราฟของวงการจะเริ่มนิ่ง และอาจถดถอยลงอย่างช้า ๆ

“ถ้าเราไม่เริ่มวันนี้ อีกไม่กี่ปีข้างหน้าเราอาจต้องมานั่งถามว่า… ทำไมนักกีฬาไทยถึงหายไปจากเวทีโลก?”

ระบบทีมไม่แข็งแรง การเป็นนักกีฬาอีสปอร์ตเหมือน ‘ซื้อหวย’

อีกหนึ่งจุดอ่อนของวงการอีสปอร์ตไทยที่ Voo หยิบยกขึ้นมาคือ “ระบบทีม” หรือ “สโมสร” สาเหตุหลักมาจากการขาดความชัดเจน ไม่มีมาตรฐานกลาง เนื่องจากขาด “องค์กรกลาง” ที่ควบคุมและวางมาตรฐานการทำทีมอีสปอร์ตในประเทศ

“วันนี้ใครจะตั้งทีมก็ทำได้เลย ไม่มีเกณฑ์ ไม่มีการควบคุม จะตั้งทีมอีสปอร์ตก็แค่โพสต์ในเฟซบุ๊ก แต่ถ้าเป็นฟุตบอลต้องมีใบอนุญาต ต้องอยู่ในระบบสมาคม”

Voo ระบุเพิ่มเติมว่า ในโลกของกีฬาแบบดั้งเดิม เช่น ฟุตบอล หรือวอลเลย์บอล การจะก่อตั้งสโมสรต้องผ่านกระบวนการตรวจสอบ ต้องมีเงื่อนไขขั้นต่ำ มีสนาม มีโค้ช มีแผนการพัฒนานักกีฬาอย่างชัดเจน แต่ในอีสปอร์ตไทยวันนี้ “ไม่มีกรอบใดเลย” ที่จะมากำหนดมาตรฐานการทำทีม ปัจจุบัน มีทีมอีสปอร์ตมืออาชีพจำนวนหนึ่งที่สร้างระบบได้แข็งแรง เช่น Buriram United Esports, Made in Thailand, Talon, Full Sense ฯลฯ แต่ Voo ย้ำว่า สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นจาก “ประสบการณ์ของผู้บริหาร” ไม่ใช่เพราะมีระบบกลางที่บังคับหรือสนับสนุน

.

ในขณะเดียวกัน ก็มีอีกหลายทีมที่ตั้งขึ้นแบบไม่มีพื้นฐาน ไม่เข้าใจการดูแลนักกีฬา และไม่สามารถสร้างความมั่นคงให้ใครได้เลย Voo เสนอว่า หากประเทศไทยต้องการให้อีสปอร์ตเป็นอาชีพที่ยั่งยืนจริง ๆ ต้องเริ่มจาก “โครงสร้างที่จริงจัง” และ “การให้ความรู้” ทั้งสองฝั่ง สิ่งเหล่านี้ควรเกิดจากสมาคมหรือองค์กรกลางที่เป็นคนกลางคอยผลักดัน ไม่ใช่ปล่อยให้ต่างคนต่างทำตามวิถีของตัวเอง

โมเดลรายได้ในอีสปอร์ตไทย – โอกาส ความฝัน และความเปราะบาง

สิ่งสำคัญที่สุดของวงการอีสปอร์ตที่เปราะบางคือโครงสร้างของ “การหาเลี้ยงชีพ”  ที่ไม่มั่นคง มีความเปราะบาง และการขาดระบบรองรับอย่างแท้จริง โดยเฉพาะเมื่อมองจากมุมของนักกีฬา ผู้ทำทีม และภาคธุรกิจ Voo ฉายภาพให้เห็นว่าการหารายได้ของนักกีฬาและทีมอีสปอร์ตไทยในปัจจุบันมีด้วยกันหลัก ๆ 3 ทาง ประกอบไปด้วย เงินเดือนจากทีม, รายได้เสริมจากสปอนเซอร์หรือแบรนด์, รายได้จากการเป็นอินฟลูเอนเซอร์หรือสตรีมเมอร์ ที่สามารถสร้างตัวตนบนโลกออนไลน์

แม้ฟังดูเหมือนเป็นโอกาสที่หลากหลาย แต่ความจริงคือ ระบบรองรับยังไม่พร้อม หลายคนโดนโกง ไม่ได้เงินตามสัญญา หรือเข้าใจสิทธิของตนเองไม่ชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อผู้เล่นส่วนใหญ่ยังเป็นเยาวชน และผู้ปกครองก็ยังขาดความเข้าใจในโลกอีสปอร์ต

“พูดตรง ๆ นะครับ นักกีฬาอีสปอร์ตไทยเลือกทีมเหมือนซื้อหวย ถ้าเราไปซื้อ หวยถูกอยู่สโมสรถูกเราอาจจะมีชีวิตที่ดี “ – ข้อเท็จจริงนี้สะท้อนถึงโครงสร้างที่ไร้ทิศทาง และทำให้นักกีฬาต้องพึ่งโชคมากกว่าระบบ บางคนโชคดีได้อยู่กับทีมที่มีวิสัยทัศน์ เข้าใจการดูแลนักกีฬาอย่างรอบด้าน แต่หลายคนกลับต้องเสียเวลาและอนาคต เพราะเลือกผิดตั้งแต่ก้าวแรก

สำหรับผู้ประกอบการในฝั่งผู้จัด การแข่งขันรายได้หลักมาจากการจัดทัวร์นาเมนต์ ถ่ายทอดสดเกม สร้างแคมเปญร่วมกับแบรนด์ และสร้างคอมมูนิตีออนไลน์ แต่ทิศทางของตลาดเปลี่ยนไปมากในช่วงหลัง เมื่อผู้พัฒนาเกมหลายรายหันมาจัดงานเองทั้งหมด หรือมอบสิทธิ์ให้กับบริษัทต่างชาติ การแข่งขันขนาดใหญ่ระดับประเทศหรือภูมิภาคจึงค่อย ๆ หลุดจากมือของผู้ประกอบการไทย

“เมื่อไม่มีผลงานใหญ่ ก็ยากที่จะไปประมูลงานใหม่” – เป็นสถานการณ์ที่บีบบริษัทไทยหลายแห่งให้ต้องลดขนาด ลดคน หรือแม้แต่ปิดกิจการไป

ภาพรวมไม่ว่าจะเป็นฝั่งนักกีฬา ทีม เอกชน หรือแบรนด์ ต่างก็ขาดจุดร่วม ไม่มีภาคส่วนกลางที่เข้ามาช่วยสร้างระบบให้ทุกฝ่ายเข้าใจและร่วมมือกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ ความเข้าใจผิด ความไม่รู้ และความไม่ชัดเจนของคำว่า “อีสปอร์ต” ทำให้การสนับสนุนจากภาครัฐหรือภาคธุรกิจยังจำกัด และยิ่งทำให้รายได้ในวงการนี้ไม่สามารถเติบโตอย่างมั่นคง

ทางรอด: พัฒนาเกมไทย และสร้างลีกเยาวชน

แม้ภาพของ “วงการอีสปอร์ตไทย” ในวันนี้จะไม่สดใสเหมือนเมื่อ 5-6 ปีก่อน แต่หากจะใช้คำว่า “ตาย” คงจะแรงเกินไป “อีสปอร์ตไทยวันนี้ยังไม่ตาย… แค่อยู่ในช่วง พักหายใจ” เพราะมันคือช่วงเวลาที่ทุกฝ่ายในวงการต้องหยุดนิ่ง ปรับตัว และเริ่มต้นใหม่ 

แม้คำว่า “อีสปอร์ต” จะเริ่มเป็นที่รู้จักมากขึ้น แต่ในเชิงสังคม ยังมีความไม่เข้าใจหลายประเด็น เช่น มองว่าเล่นเกมคือเสียเวลา ไม่ใช่อาชีพ, มองว่าวงการนี้ไม่มั่นคง ขาดคุณค่า หรือเข้าใจแค่ว่าอีสปอร์ตคือการแข่งขัน แต่ไม่เห็นอุตสาหกรรมเบื้องหลัง Voo เสนอแนวทางที่ชัดเจนว่า ถ้าอยากให้วงการอีสปอร์ตไทยเติบโตอย่างยั่งยืนจะต้องทำสองอย่างคู่กัน คือ การส่งเสริมผู้พัฒนาเกมของไทย และการสร้างโครงสร้างเยาวชนเพื่อผลักดันวงการเกม

อีสปอร์ตเป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมสำคัญของโลกยุคใหม่ หลายประเทศผลักดันให้อีสปอร์ตเป็น Soft Power ที่สร้างรายได้และชื่อเสียง แต่ในไทย…ยังไม่มีทิศทางชัดเจนจากรัฐ

“ในต่างประเทศ อีสปอร์ตอยู่ได้เพราะมีระบบสนับสนุน ทั้งจากรัฐและจากแหล่งเงินทุน”

“แต่ในไทย…เราไม่มีระบบใดมาสนับสนุนเลย”