“กันดารคือสินทรัพย์” ประโยคนี้เคยถูกใช้ตั้งแต่ครั้งแรกที่ TCDC จัดนิทรรศการครั้งแรกในฐานะการเปิดตัวองค์กรให้ผู้คนรู้จัก และเป็นนิทรรศการที่ได้เสียงตอบรับและถูกพูดถึงมาจนถึงวันนี้ จากการใส่รูปใบหน้าของชาวอีสานไว้ที่พื้นตั้งแต่ประตูทางเข้า เพื่อสะท้อนถึงการเหยียดหยามชาวอีสานในแว่นคนเมือง จากนั้นจึงค่อย ๆ พาผู้เข้าชมคลี่คลายการเหยียดหยามสู่การทำความเข้าใจประเพณี จารีต และวัฒนธรรมของชาวอีสานที่สร้างเม็ดเงินได้มากมายผ่านความเชื่อที่ตนมีอย่างเต็มเปี่ยม
มาจนวันนี้ ‘ภาคอีสาน’ เต็มไปด้วยสีสันและความแตกต่างหลากหลายที่ทั่วประเทศยอมรับทั้งวัฒนธรรมหลักและวัฒนธรรมย่อยไปโดยไม่รู้ตัว และต้นน้ำของศิลปวัฒนธรรมทั้งหลายก็ได้เกิดการแปรเปลี่ยนมาเป็นผลงานสร้างสรรค์หลายชิ้นงาน เหมือนอย่างเช่นงานที่เราหยิบมาเล่าให้ได้อ่านในกันบทความนี้ ‘อีสานพาเลท’
ก่อนหน้านี้เราเคยเล่าเรื่อง ‘ไทยโทน’ หรือ Palette สีที่มาจากธรรมชาติในไทยเอาไว้แล้วครั้งหนึ่ง มาในวันนี้ก็มีผลงานสร้างสรรค์แบบนั้นเกิดขึ้นมาอีกชิ้นหนึ่ง ในฐานะของ Palette สีที่สร้างสรรค์ขึ้นจากศิลปวัฒนธรรมของชาวอีสาน
‘อีสานพาเลท (Isan Palettes)’ คือผลงานจากแนวคิดของ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.กุลจิต เส็งนา อาจารย์ประจำสาขาศิลปกรรมพื้นถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี และกลุ่มศิลปินจากจังหวัดอุดรธานี โดยเป็นงานศึกษาวิจัยเมื่อปี 2563 ในชื่อ ‘สีจากฮูปแต้มอีสาน’ ซึ่งคำว่าฮูปแต้ม แปลว่า งานจิตรกรรมฝาผนังแบบพื้นบ้านอีสานที่พบในพระอุโบสถหรือภายในวัด
งานวิจัยครั้งนี้ได้ทำการศึกษาสีเฉพาะซึ่งมีที่มาที่ไปและกลุ่มโทนสีที่ได้จากภาพจิตรกรรมฝาผนังที่โดดเด่น จากงานจิตรกรรมฝาผนังที่มีอายุเก่าที่สุด จนถึงใหม่สุดช่วงปี พ.ศ. 2500 รวม 46 แห่ง และใช้แอปพลิเคชัน STUDIO PANTONE แบ่งค่าสีกว่า 731 ค่าสี แล้วมาจัดกลุ่ม คัดค่าสีที่ซ้ำจนเหลือ 208 ค่าสี และนำค่าสีเข้าสู่การระบุหมายเลขรหัสค่าสีของ PANTONE จนเหลือเพียง 24 ค่าสีเท่านั้น
ทั้ง 24 สีนี้ประกอบไปด้วย ส้มพัทธสีมา, เหลืองศรีชมชื่น, เหลืองบ้านลาน, ชมพูบ้านตะคุ, แดงทุ่งศรีเมือง, แดงนาพึง, แดงไตรภูมิ, น้ำตาลปักธงชัย, น้ำตาลโกสุม, น้ำตาลดงบัง, น้ำตาลนกออก, น้ำตาลป่าเรไร, น้ำตาลศรีมหาโพธิ์, เทาฟ้าตาลเรือง, น้ำเงินยางทวง, น้ำเงินโคกศรีสระเกษ, น้ำเงินจักรวาล, เขียวประตูชัย, เขียวมาลาภิรมย์, เขียวสระบัวแก้ว, ขาวฉาบ, เทาหัวเวียง, กรมเข้มน้ำก่ำ และ ดำหมื่นหม้อ
สีเหล่านี้สะท้อนคุณค่าทางประวัติศาสตร์ และเรื่องราวของแหล่งศิลปวัฒนธรรมสำคัญภายใต้เฉดสีเหล่านี้ อีกทั้งยังเป็นตัวแทนของสีสันเฉพาะของภาคอีสานที่ไม่เหมือนใครอีกด้วย
คุณกุลจิตเล่าเรื่องแนวคิดการสร้างสีชุดนี้เอาไว้ว่าเกิดขึ้นจากช่วงระหว่างการเดินทางไปร่วมงานเทศกาลออกแบบที่ต่างจังหวัด และได้พูดคุยกับผู้คนว่าชื่อของสีสามารถถูกกำหนดด้วยพื้นที่ได้ ดังนั้นสีอีสานย่อมกำหนดชื่อเรียกเป็นพื้นที่ได้เช่นเดียวกัน จึงได้กำหนดกรอบแนวคิดการวิจัยเป็นการศึกษาสีเก่าจากฮูปแต้มอีสาน และผ่านกระบวนการวิจัยจนเหลือสีหลักทั้ง 24 สี ภายใต้ชื่อโปรเจกต์ว่า ‘อีสานพาเลท (Isan Palettes)’ ซึ่งหมายถึงจานสีของสีที่ใช้ระบายเขียนฮูปแต้มอีสาน หรือเรียกสั้น ๆ ก็คือจานสีของภาคอีสาน อีกทั้งอาจเหมารวมถึงจานสีของช่างแต้มฮูบของภาคอีสานนั่นเอง
หากใครสนใจ สามารถอ่านที่มาที่ไป และบทความวิจัยเต็ม ๆ เรื่องนี้ได้ที่ลิงก์ด้านล่างนี้เลย
https://so05.tci-thaijo.org/index.php/fineartstujournal/article/view/265941/183032
ที่มา
AUTHOR
พนักงานมือใหม่ที่สนุกกับการหาเรื่องมาเล่า ไม่มีสิ่งที่ชอบตายตัว มีแต่สิ่งที่ชอบแล้ว และกำลังหาสิ่งใหม่ที่ชอบต่อไป
Graphic Designer
