ดังที่เรารู้กันดีว่า ‘ภาพยนตร์’ เป็นสิ่งที่ถ่ายทอดเรื่องราว ทัศนคติ วิถีชีวิตของมนุษย์ และถ้าหากถามว่าภาพยนตร์บนหน้าจอมันขยับไปมาได้อย่างไร มีที่มาอย่างไร และเข้าสู่ประเทศไทยตอนไหน ภายใน ‘หอภาพยนตร์แห่งชาติ’ จะพาเราเดินทางข้ามเวลาย้อนไปยังจุดเริ่มต้น พร้อมทั้งบอกเรื่องราววิวัฒนาการของภาพยนตร์ได้อย่างน่าตื่นตาตื่นใจ
หอภาพยนตร์เป็นสถานที่ที่เก็บรวบรวมภาพยนตร์ วีดิทัศน์ ตลอดจนสิ่งต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับภาพยนตร์เพื่ออนุรักษ์เอาไว้เป็นมรดกทางศิลปวัฒนธรรม โดยจะแบ่งออกเป็นโซน ๆ โซนแรกเป็นเรื่องราวของประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ไทย จากการตรวจสอบหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่อ้างอิงได้พบว่า ภาพยนตร์เข้าสู่สยามครั้งแรกในปี 2439 ซึ่งในตอนนั้นมีชาวอังกฤษนำภาพยนตร์มาจัดฉายถวายเป็นการภายในแด่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ต่อมาในปี 2440 มีชาวต่างชาติชื่อว่า ‘เอส.จี.มาร์คอฟสกี’ (S. G. Marchovsky) ได้นำภาพยนตร์จากปารีสมาเปิดฉายสาธารณะ พร้อมกับเก็บค่าเข้าชม ซึ่งในตอนนั้นยังไม่มีโรงภาพยนตร์ จึงต้องใช้โรงละครหม่อมเจ้าอลังการเป็นสถานที่จัดฉาย โดยลักษณะของโรงละครจะแบ่งออกเป็นชั้น ๆ แต่ละชั้นราคาก็จะลดหลั่นกันไป ชั้นที่สูงหน่อยจะมีเก้าอี้และมีการกั้นคอก ราคาจะอยู่ราว ๆ 10 บาท ส่วนชั้นที่ต่ำลงมาหน่อยจะเป็นม้านั่งยาว ราคาจะอยู่ที่ประมาณ 2 สลึง
โซนถัดมาเป็นโซนเกี่ยวกับวิวัฒนาการของภาพยนตร์ ซึ่งผู้ที่เข้ามามีส่วนเกี่ยวข้องหลัก ๆ ก็คือ ‘โทมัส อัลวา เอดิสัน’ (Thomas Alva Edison) นักประดิษฐ์ที่ถูกขนานนามว่าเป็น ‘พ่อมดแห่งเมนโลพาร์ก’ โดยเขาและทีมเป็นผู้คิดค้น ‘คิเนโตสโคป’ (Kinetoscope) หรือเครื่องดูภาพที่บันทึกความเคลื่อนไหว ลักษณะมันจะเป็นกล่องที่มีรูเล็ก ๆ แต่เมื่อเราส่องเข้าไปจะพบกับภาพเคลื่อนไหวสั้น ๆ สิ่งนี้ได้สร้างความตื่นตาตื่นใจให้กับวงการนักประดิษฐ์ และกลายเป็นพื้นฐานสำคัญของเทคโนโลยีภาพยนตร์ในเวลาต่อมา
นอกจากนี้ยังมี โซนรถหนังขายยาที่พอฉายไปจนถึงช่วงเวลาสำคัญก็จะเบรก และแวะขายยาชนิดต่าง ๆ, โซนโรงหนังตังค์แดง (Nikelodeon) ที่จำลองโรงหนังถาวรแห่งแรกในโลกที่เกิดขึ้นในรัฐเพนซิลเวเนีย ซึ่งโรงหนังดังกล่าวถูกดัดแปลงมาจากห้องแถว ราคาค่าเข้าชมในตอนนั้นจะอยู่ที่ราว ๆ 5 เซน หรือ 1 นิเกิล, โซนกองภาพยนตร์เผยแพร่ข่าว ที่ในปี 2465 กรมรถไฟหลวงจะทำหน้าที่เป็นหน่วยงานที่จัดทำและเผยแพร่ภาพยนตร์ ตัวภาพยนตร์ก็จะเกี่ยวกับพระราชกรณียกิจต่าง ๆ ของหน่วยงานราชการ และการส่งเสริมการท่องเที่ยว, โซนที่เล่ากระบวนการทำหนัง ตั้งแต่เขียนบท การทำงานของทีมอาร์ต ไปจนถึงกระบวนการถ่ายทำ ตัดต่อ ลงเสียง และเผยแพร่ภาพยนตร์ออกมาสู่สาธารณะ
ไฮไลต์สำคัญอยู่ที่โซนรวมประวัติศาสตร์ของวงการภาพยนตร์ไทยที่ได้รวบรวมเอาพร็อบภาพยนตร์ไทยที่ประสบความสำเร็จมาให้เราได้รับชมกันอย่างใกล้ชิด อาทิ หุ่นจำลองศพจากเรื่องแม่นาคพระโขนงที่ทำมาจากขนาดจริงเท่าตัวนักแสดง, บั้งไฟพญานาคจากเรื่อง 15 ค่ำเดือน 11 และภาพวาดดากานดา จากเรื่องเพื่อนสนิท เป็นต้น นอกจากนี้ภายในยังได้บอกเรื่องราววิวัฒนาการของการทำภาพยนตร์ตั้งแต่ยุคแรกเริ่มที่ยังไม่มีการเซนเซอร์ การทำซับไตเติ้ลที่ต้องใช้การตอก และวิธีการถ่ายทำที่ยากลำบาก โซนนี้จะทำให้เราเห็นการเปลี่ยนแปลงของวงการภาพยนตร์ที่น่าจะเติบโตไปพร้อม ๆ กับเทคโนโลยีที่ทันสมัย
ทั้งนี้ ‘ภาพยนตร์’ ได้ทำหน้าที่เป็นสื่อกลางในการสะท้อนสิ่งต่าง ๆ สามารถเป็นได้ทั้งความบันเทิง เครื่องมือของรัฐบาล และการถ่ายทอดประวัติศาสตร์ในห้วงเวลานั้น ๆ เรื่องราวที่เกิดขึ้นและถูกบันทึกไว้ สามารถพาเราท่องโลกแห่งกาลเวลาที่เราอาจจะเกิดไม่ทันและไม่มีประสบการณ์ร่วม และนี่คือเสน่ห์ของ ‘ประวัติศาสตร์’ และ ‘ภาพยนตร์’ ทั้งนี้ หากใครสนใจสามารถเข้าชมได้ที่ หอภาพยนตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) ศาลายา เปิดให้เข้าชมทุกวันอังคาร – อาทิตย์ (ปิดวันจันทร์) เวลา 09:30 น. – 17:30 น. ไม่มีค่าใช้จ่ายใด ๆ
